Samsun iline bağlı bir ilçe merkezi olan Havza ilçesi,Türkiye’nin kuzeyinde yer alan Karadeniz Bölgesinin Orta Karadeniz Bölümünde Samsun ilinin güneyinde 36° doğu boylamı ile 41° kuzey enleminde yer almaktadır.

Karadeniz kıyı bölgesini İç Anadolu’ya bağlayan Samsun-Ankara karayolunun 84.km.’sinde bulunan ilçe merkezi Samsun’un güneyinde,sahile paralel uzanan dağların iç kısmında,üç tarafı dağlarla çevrili yeşil bir vadi içerisinde ve vadilerin yamaçları üzerinde kurulmuş olup,Doğusunda Kavak ve Ladik,Batısında Vezirköprü, Kuzeyinde Bafra,Güneyinde ise Amasya’nın Merzifon ve Suluova ilçeleri ile komşudur.

Nüfusu 21.002,Yüzölçümü 793 kilometrekare,denizden yüksekliği (rakımı) 675 metredir.İlçeden ulaşım karayolu ve demiryolu ile yapılır. (Samsun-Ankara devlet karayolu ilçe merkezinden geçer,Samsun-Amasya-Sivas demiryolunun 5 kilometresi ilçe merkezi sınırları içerisindedir.)

Oldukça dağlık ve engebeli bir yapıya sahip olan yerleşim,deniz etkisinden uzak olması nedeni ile sahil yerleşimlerinden farklı olarak daha çok İç Anadolu Bölgesi’nin iklimsel özelliklerini taşır.

İlçenin başlıca geçim kaynağı,Anadolu’nun bir çok yöresinde olduğu gibi tarım ve hayvancılıktır. Ana ürünler arasında Buğday ve Şekerpancarı ilk sırayı alırlar. İlçe buğday üretiminde,Türkiye’nin toplam üretimi içinde de önemli bir yer tutar

Özellikle Un Fabrikaları’nın çoğunlukta olduğu bölge,Türkiye’nin hemen-hemen tüm bölgelerine un satar. Yıllık Şekerpancarı üretimi ise Samsun ili sınırları içinde yetiştirilen Şekerpancarı’nın yaklaşık yarısıdır.

Tarım ve Hayvancılık daha çok yerleşimin kırsal alanlarında önem kazanır. İlçe merkezinin bu ürünlerin pazarlanmasında ve dağıtımında önemli bir yeri vardır. İşlek bir ulaşım aksının üzerinde bulunması da bu konuda Havza’ya bir hayli avantaj sağlar. Öyle ki bu yapı aynı zamanda ulaşım sektörünü ve diğer ticari etkinliklerin canlılığını da olumlu yönde etkilemektedir.

Oldukça zengin bir tarihi dokuya sahip olmasının yanı sıra yakın tarihimizi ilgilendiren en önemli olayların başında gelen Kurtuluş Savaşımızın başlatıldığı yer ve ülkemizin en karanlık günlerinde ” ilk teşkilat”ın kurulup “ilk cüret ve cesaretin” gösterilerek “Hürriyet için şahlanan ilk belde” olması nedeniyle adını Türkiye Cumhuriyeti tarihine altın harflerle yazdıran Havza’nın yurt içinde ve yurt dışında tanınmasını sağlayan bir diğer önemli özelliği ise şifalı kaplıcaları dır.Gerek mimari yapısı gerekse tedavi ettiği hastalıklar bakımından bir hayli ilgi çeken Havza Kaplıcalarına Türkiye’nin dört bir yanından ve yurt dışından ziyaretçiler gelmektedir.

Coğrafi Yapı

Havza kısmen ova ve kısmen de dağlık engebeli bir arazi üzerinde bulunmaktadır. İlçe merkezi ise, üç tarafı dağlarla çevrili bir vadi içinde kurulmuştur.
İlçe Orta ve Doğu Karadeniz bölgesinin sahil illerini İç Anadolu, Ege, Akdeniz ve Marmara Bölgelerine bağlayan önemli bir karayolu ve demiryolu üzerinde bulunmaktadır. Karadeniz Bölgesinin, özellikle Samsun ilinin giriş kapısı niteliğini taşımaktadır.

İlçenin Samsun'a uzaklığı karayoluyla 84 km., demiryolu ile 94 km.' dir. İlçe diğer yerleşim yerlerine de yakın ve kavşak konumunda olup, Amasya'ya 53 km. Merzifon'a 24 km. Suluova'ya 15 km. Kavak'a 33 km. Lâdik'e 32 km. Vezirköprü’ ye 30 km.dir. İlçenin Ankara'ya uzaklığı ise 316 km.dir. İlçenin Doğusunda Kavak ve Lâdik ilçeleri, Batısında Vezirköprü ilçesi, Kuzeyinde Bafra İlçesi, Güneyinde Merzifon ve Suluova ilçeleri bulunmaktadır.

Yüzölçümü 788 km². olup, bunun 765 km².si kırsal kesime, 23 km².si ilçe merkezine aittir. Rakımı ise 675 m. dir.

Genellikle meşe, pelit, yer yer de iğne yapraklı çam türü bitkiler vardır.

Ilıman deniz ikliminden karasal iklime geçiş özelliğini arz etmektedir. Bazı yerlerde Karadeniz iklimi, bazı yerlerde karasal iklimi hakimdir. Kış aylarında kar yağışı ve buzlanma görülür. Yıllık yağış ortalaması metrekareye 600 kg.dır.Tersakan Çayı, Kamlık Çayı ve Havza Hacı Osman Deresi en önemli akarsularıdır. Mesudiye, Çayırözü, Şeyhkoyun, Hacıdede, Beyören, Doğançayırı, Ortaklar başlıca yaylalarıdır.